BULAWAYO —
Udaba lowesifazana owethesa uhulumende umlandu wokungamncedisi ukuthi angabambi isisu kumbe ukuthi asikhuphe okusemthethweni kulandela ukudlwangulwa kwakhe ngemva kokungenelwa yizigebenga emzini wakhe ngomnyaka ka 2007 soluvuse inkulumo ngemithetho yelizwe ephatha ukukhipha isisu.
Inhlanganiso ezizimele zodwa zithi umthetho lo udinga ukuguqulwa.
Inhlanganiso lezi ezigoqela iMusasa Project le Action Aid zithi umthetho we Termination of Pregnancy Act ka 1977 udinga ukuguqulwa uhambelane lemithetho yakwamanye amazwe.
Inhlanganiso lezi zethule ugwalo kugatsha lwempilakahle lokunakekelwa kwabantwana oluthi kulesilinganiso esithile sabesifazana esibulawa yikukhipha isisu okungekho emthethwweni.
Umthetho lo unquma ukuthi owesifazana kavunyelwa ukukhipha isisu ngaphandle nxa impilo yakhe isengozini, usane aluthweleyo lugogekile kumbe ebambe isisu ngemva kokudlwangulwa.
Inhlanganiso lezi zithi umthetho lo udinga ukuguqulwa ngoba labesifazana abadlwanguliweyo abalutholi usizo abaludingayo ngoba ukuze isisu sikhutshwe kumele amapholisa abe yiwo ahambela odlwanguliweyo emthethwandaba ukuyathola imvumo.
Indaba esemilonyeni yabantu ngeyowesifazana uNkosazana Mildred Mapingure ohambise uhulumende emthethwandaba ngenxa yokungamniki ncedo ngemva kokudlwangula okwamtshiya elomntwana angenelisi ukumnakekela.
UMapingure utshele umthethwandaba ukuthi udinga imali yesondlo iMaintenance yokuthi akhulise lumntwana ngoba kungumlandu kahulumende ukuthi abe lalumntwana ngemva kokwehluleka ukumsiza ngemfanelo kulandela ukudlwangula yizigebenga ezamngenela emzini wakhe.
Udubo lolu lokukhitshwa kwezisu aluqalanga lamhla. Inhlanganiso yokuhanjiswa kwembiko i IRIN ngo mnyaka ka 2005 yabika ukuthi kwafa abesifazana abazinkulungwane ezingamatshumi ayisikhombisa 70 000 bekhipha izisu okungekho emthethweni. Ilizwe alilanani elitshengisa ukuthi bangaki abesifazana abakhipha izisu okusemthethweni ngaphansi kwalumthetho ngomnyaka.
Lokhu yikho osokubangele ukuthi inhlanganiso ezizimelyo zikhonone ukuthi lumthetho awusebenzi kodwa abesifazana baqhubeka besiba labantwana lanxa bedlwanguliwe kumbe besiba labantwana abagogeke ngamandla ngoba bengazi ukuthi bangakuhambisa njani ukuthi lezizisu zikhitshwe okusemthethweni.
Inhlanganiso ezizimele zodwa zithi umthetho lo udinga ukuguqulwa.
Inhlanganiso lezi ezigoqela iMusasa Project le Action Aid zithi umthetho we Termination of Pregnancy Act ka 1977 udinga ukuguqulwa uhambelane lemithetho yakwamanye amazwe.
Inhlanganiso lezi zethule ugwalo kugatsha lwempilakahle lokunakekelwa kwabantwana oluthi kulesilinganiso esithile sabesifazana esibulawa yikukhipha isisu okungekho emthethwweni.
Umthetho lo unquma ukuthi owesifazana kavunyelwa ukukhipha isisu ngaphandle nxa impilo yakhe isengozini, usane aluthweleyo lugogekile kumbe ebambe isisu ngemva kokudlwangulwa.
Inhlanganiso lezi zithi umthetho lo udinga ukuguqulwa ngoba labesifazana abadlwanguliweyo abalutholi usizo abaludingayo ngoba ukuze isisu sikhutshwe kumele amapholisa abe yiwo ahambela odlwanguliweyo emthethwandaba ukuyathola imvumo.
Indaba esemilonyeni yabantu ngeyowesifazana uNkosazana Mildred Mapingure ohambise uhulumende emthethwandaba ngenxa yokungamniki ncedo ngemva kokudlwangula okwamtshiya elomntwana angenelisi ukumnakekela.
UMapingure utshele umthethwandaba ukuthi udinga imali yesondlo iMaintenance yokuthi akhulise lumntwana ngoba kungumlandu kahulumende ukuthi abe lalumntwana ngemva kokwehluleka ukumsiza ngemfanelo kulandela ukudlwangula yizigebenga ezamngenela emzini wakhe.
Udubo lolu lokukhitshwa kwezisu aluqalanga lamhla. Inhlanganiso yokuhanjiswa kwembiko i IRIN ngo mnyaka ka 2005 yabika ukuthi kwafa abesifazana abazinkulungwane ezingamatshumi ayisikhombisa 70 000 bekhipha izisu okungekho emthethweni. Ilizwe alilanani elitshengisa ukuthi bangaki abesifazana abakhipha izisu okusemthethweni ngaphansi kwalumthetho ngomnyaka.
Lokhu yikho osokubangele ukuthi inhlanganiso ezizimelyo zikhonone ukuthi lumthetho awusebenzi kodwa abesifazana baqhubeka besiba labantwana lanxa bedlwanguliwe kumbe besiba labantwana abagogeke ngamandla ngoba bengazi ukuthi bangakuhambisa njani ukuthi lezizisu zikhitshwe okusemthethweni.
Your browser doesn’t support HTML5
Udaba lukaNothando Sibanda labesifazana lemithetho ekamama ozitshweleyo