Kuhlelwa Ukutshengisela Phezu Komthelo Obhadaliswa Ukudla Okuvela Phandle Kwelizwe

  • Chris Gande

Abathengi besesitolo

Izizalwane zeZimbabwe kweleSouth Africa ziphakathi kokuhlela ukuyatshengisela ehofisini yomeli weZimbabwe kweleSouth Africa zikhalaza ngokuthi kwesulwe imithelo ebhadalelwa ukudla okungena elizweni ukuze kube lula ukuthumela ukudla kuzihlobo labangane asebethwaliswe nzima yindlala. IZimbabwe isiyethule imithelo ekudleni okuqakathekileyo okubuya phandle kwelizwe kodwa abeZimbabwe laba bathi leli nyathelo kalesulwe ngoba lizabulalisa abantu ngendlala.

Isikhulumeli sebandla eliqoqa inhlelo zokutshengisela lokhu eleProgressive Alliance of Mthwakazi Unions (PAMU) umnumnzana Clement Ncube uthi imizamo yabo yokuthumela ukudla okuqakathekileyo ekhaya ivinjwa nguhulumende ngemithelo ephezulu.

Umnumnzana Ncube uthi endaweni ezinengi elizweni abantu sebesidla ingqweqwe zomlomo ngakho abasebenza eSouth Africa sebethenga konke ukudla ngapha njengoba eZimbabwe iRand seliphelelwe ngamandla.

Uthi usizi yikuthi umthelo obhadalwa ekudleni okuqakathekileyo okufana lempuphu, amafutha, amagwili lokuthi uphezulu okokuthi kufana lokuthi usuthenge kabili.

“Ilizwe alikwazi ukuproducer anything at the moment so thina esikuzuzayo okokudla esibathumela khona ekhaya eborder ngale kuyathathwa nxa umuntu engalamali yokubhadala iduty. Abantu belambile kubhadaliswa imali ezinengi iduty. Uhulumende uyakubhadalisa uyakucharger so kalandaba labantu abalambayo ekhaya ngoba yena ufuna abantu balambe ukuze abacontrole kahle,” kutsho uNcube

Obona ngokuqoqwa kwenhlelo zaleli bandla umnumnzana Albert Ndlovu, uthi okubuhlungu yikuthi ukuze abasebenza kweleSouth Africa bathumele ekhaya nyanga zonke bayabe bona bebophe ezabo izisu kodwa uhulumende ukutshaya indiva konke lokho.

“Manje lakhona ma kusiba nzima kangaka ukuthi ukudla lalokho laba abaphandle abalwisile bezamile ukuthi ma kuye ekhaya ufike uthole ukuthi uhulumeni ukhwela phezu kwabantu futhi abaqede amandla okungangokuthi usucina ubona ukuthi kugcono ukuhlala phansi phela,” Ndlovu.

Umnumnzana Ncube yena uthi njengoba uhulumende wethula ngokusemethethweni ukuthi iZimbabwe isisesimeni esibi ngendlala, kusegcekeni ukuthi yonke imigoqo evimbela ukutholakala lula kokudla kufanele isuswe.

UNcube uthi “Thina sithi akuxegiswe kumbe akususwe altogether iduty kuma besic food stuffs ekhaya ngoba imajority yabantu aba able bodied people abantu abakhona ukusebenza bangaphandle kwelizwe, basebenzela ekhaya ukusiza abantu abasekhaya abangalalutho.”

UNdlovu uthi umbuzo omkhulu yikuthi kwenzeka kanjani ukuthi ungubaba ekhaya abantwana besifa ngendlala kuthi lokhu abakuthole komakhelwana ngemva kokusebenza nzima ufike wena ukucithele phansi.

“Lokho sekuvela sobala ukuthi uhulumeni akalandaba labantu ngoba ngabe ulendaba labantu ngabe uhlangabezana labo ukuthi ahh okungenani sithi laba abaphumele ngaphandle bakulethe lokhu ukudla sisebenzisane njengohulumeni. Uhulumeni athi lokho naye akwenelisayo kubhenefithe labo abaseZimbabwe,” kutsho uNdlovu.

Umnumnzana Ncube uthi baphakathi kokudinga imvumo yokuyatshengisela besethula izikhalazo zabo ehofisini yeZimbabwe eyeConsulate eseJohannesburg mhlaka 22 linyanga.

UNcube uthi: “Silohlelo lokuthi siyenikeza lo omele uhulumende izikhalazo zethu singabantu ngoba singamaqembu athile. Labo laba abathwala impahla omalayitsha bathwele nzima endleleni. So sekusibanzima ukuthi sibaphathise ukudla ngoba bazakucharger imali ephezulu besenzela ukufika babhadale imali ephezulu eyeduty.”

Lobanje uhulumende esipha abantu uncedo lokudla, banengi abathi lokhu kudla bayakuncitshwa ngoba kuthiwa kabasiwo malunga ebandla leZanu pf.

Your browser doesn’t support HTML5

Udaba Silethulelwa nguBennedict Nhlapho

Kunjalo nje, abathenga impahla phandle kwelizwe baphiwa ithuba lokungena lempahla engedluli amadola angamakhulu amathathu, I $300 kanye ngenyanga. Zingedlula limali impahla ziyabhadaliswa umthetho we customs duty kusiya ngokuthi ziyimalini. Isikhulumeli senhlanganiso elwela ilungelo labathengi eye Consumer Council of Zimbabwe, uMnu. Comfort Muchekeza utshele iStudio Seven ukuthi lanxa kunzima ukuthi uhulumende esule lumthelo kumele awehlise.

Your browser doesn’t support HTML5

Ingxoxo loMnu. Comfort Muchekeza