Uzulu uthi ukhathazekile kakhulu ngokukhwezwa komthelo wokusebenzisa imigwaqo kuntuba zama Toll Gates, elandelwe yikukhwezwa njalo kwentengo zamafutha ezimota esithi lokhu sekubangele intengo yokugada amabhasi lezimota iqonge kakubi.
Abamela izihambi labo bathi ukukhwezwa kwalu umthelo kuzakwenza ukuhamba elizweni kube nzima ngesikhathi sekhefu lamaqhawe njalo kuvele kuzalandelwa yikukhwezwa kwentengo yempahla lento yonke elizweni.
Ukukhwezwa komthelo womgwaqo otheliswa abatshayela izimota sikhathi sonke bengena loba bephuma isabelo sinye ngasinye kwethulwe ngumpathintambo wezemali uMnu. Mthuli Ncube lapho esethula umbiko wendleko zikahulumende owe Mid-term fiscal policy.
Umthelo wemota ezincane usuke kuma dola amabili usiya kumadola alitshumi kuthi owamakhombi athwala abantu okade ungamadola amathathu ukhwezwe waya kwalitshumi lanhlanu kuthi owamabhasi okade ungamadola amahlanu ukhezwe waya kwangamatshumi amabili.
Iskhulumeli senhlanganiso emela izihambi eye Passengers Association of Zimbabwe (PAZ) esigabeni seMatebelaland umnumzana Nobert Mafu uthi lokhu kuzangezelela indleko zabanini bamabhasi abazabanjwa ngamandla ukudlulisela leyondleko kuzihambi.
“Kusiphambanisile kakhulu besingakukhangelelanga ngakho ke sizafumana ukuthi ukukhwela kwama toll gates kuyabandezela kuntengo yezihambi ngoba abanikazi bamabhasi bazakhweza intengo lezi phezulu kwamafutha asekhwelile lamatoll gates sekukhwelile so izihambi sikhangelane lekhefu eleHeroes asiboni ukuthi kulabantu abanengi abazenelisa ukuthi baye emakhaya bevakatshela abanye. Besicela ukuthi uhulumende azame ukwehlisa ikakhulu amatoll gates lawa.”
UMafu uqhubeke uxwayise uhulumende ukuthi akhulumisane lenhlangothi zonke eziphatheke kumsebenzi ayabe ecabange ukuthi akhweze imithelo.
“Uhulumende akasiboni, kodwa ke nxa sike sabhala izincwadi sifaka izikhalazo kwesinye iskhathi nxa besinanzelele ukuthi esikutshileyo kuqakathekile kuyabasiza bayacupha babuye bazosibuza njalo kodwa thina kasiyekeli ukuhambisa izikhalazo. Konke okusihluphayo siyabhala izincwadi zihambe kuMinistry, zihambe kuTraffic Safety Council zihambe kuma local authorities zihambe kungatsha ezitshiyeneyo ezikahulumende.”
Ukukhwezwa komthelo wentuba zama Toll gates kuzahle kubambe ngamandla abamabhasi ukuthi labo bakhweze inhlawulo zokugada ikakhulu khathesi sikhangele ikhefu lokukhumbula amaqhawe ele Heroes Day ngempelaviki ezayo.
Amabhasi asuka eHarare elubhekise koBulawayo namhlanje abebizela inhlawulo yokugada engamadola alikhulu lamatshumi amathathu ($130) isuka kumadola angamatshumi ayisitshiyagalo mbili ($ 80).
Unkosikazi Skhangele Tshuma uthi linhlawulo izakwenza ukuhamba ngesikhathi sekhefu kubenzima.
“Thina kithi vele ukuhamba sekuhlupha, khangela kathesi intengo zakhona sezikhwelile khathesi sifuna ukuya emakhaya lami ngibabone kodwa lokhu ngizakwenelisa kanjani ukuvakatshela koBulawayo intengo isiyi $ 130 ngokukhwezwakwama Toll gates lawa sekunzima angikwazi bafuna sense njani”
Kunjalo nje, izihambi zasemadolobheni lazo zikhathele ngokukhwezwa kwentengo yamafutha ezimota osekubangele ukuthi inhlawulo yokugada amakombi layo iqhonge.
Kodwa uHulumende usethembise ukuthi uzakwengezelela amabhasi enkampani ye ZUPCO wona azathwala uzulu ngentengo ephansi.
Umnumzana Leopold Munhende uthe uhulumende kufanele angezelele amabhasi eZUPCO kuzo zonke indawo ikakhulu ngesikhathi sekhefu elizayo.
“Thian sikhala ngokuthi amaZUPCO malutshwane endaweni lapho esihlala khona ngingakhuluma sibili ngithi sengabona iZUPCO kanye kuphela. Siphinde sikhulume ngokuthi ama ZUPCO lawa sitshona sisizwa kuthwa abayila amatsha kodwa kasiwaboni. Siphinde futhi sithi uhulumende efake amaZUPCO kuhighway , Harare-Bulawayo, Harare-Mutare , Bulawayo-Mutare ngoba abantu laba lalokhu bengezelela intengo yabokathesi amafutha akhwelile besigada amakombi $2.50 kutsho ukuthi azakhwela aye ku $ 3.”
Uhulumende uphakathi kohlelo lokuletha amabhasi afika amakhulu amathathu azathwala uzulu emadolobheni kanye lasemaphandleni njengendlela yokuvikela uzulu kunhlawulo eziphezulu.
Ngeviki edluleyo uMongameli Emmerson Mnangagwa uphawule ukuqala ukusebenza kwamabhasi angamatshumi aneme lasikhombisa (47).